Osuszacz powietrza w samochodzie ciężarowym: Bendix, WABCO i kiedy wymienić wkład

Niemal każde pytanie dotyczące osuszacza powietrza w pojeździe ciężarowym wymaga jednej informacji, zanim w ogóle padnie odpowiedź: z jakiej rodziny pochodzi osuszacz zamontowany w tym konkretnym samochodzie. Dokładnie w tym miejscu blokuje się kanał serwisowy. Kierowca, który zauważył wodę spuszczaną ze zbiornika powietrza, dzwoni i mówi „potrzebuję wkładu osuszacza"; pierwsze pytanie z drugiej strony brzmi „jaki typ" i rozmowa zatrzymuje się na dobre. Ta sama blokada widoczna jest w flotowym planie obsługi: w pozycji widnieje wyłącznie „konserwacja osuszacza powietrza", tymczasem w części pojazdów na górze korpusu znajduje się wkład wkręcany od zewnątrz, a w części korpus zamyka pokrywa skręcana śrubami, a środek osuszający pozostaje w środku. To nie jest ta sama robota: różni się czas, wymagane narzędzia i zamawiana pozycja.

W pojeździe użytkowym osuszacz powietrza jest stopniem, który obrabia gorące i wilgotne powietrze wychodzące ze sprężarki, zanim dotrze ono do zbiorników; co ten stopień robi i co psuje w układzie, gdy przestaje działać, to osobny temat, omówiony w poradniku Osuszacz powietrza: usterki, wymiana i konserwacja. Zadanie tej strony jest inne i skupia się na jednym pytaniu: z jakiej rodziny wyposażenia oryginalnego pochodzi osuszacz w moim pojeździe, czy jest to samodzielny osuszacz, czy zintegrowany moduł przygotowania powietrza, i jak rozpoznać to, patrząc na korpus oraz czytając tabliczkę.

Jaki osuszacz powietrza jest w moim pojeździe? Rozpoznanie po korpusie i tabliczce

Rozpoznanie zaczyna się nie od katalogu części, lecz od pojazdu. W samochodzie ciężarowym osuszacz powietrza znajduje się prawie zawsze pomiędzy sprężarką a zbiornikami powietrza, przymocowany do podłużnicy ramy, za kabiną albo w pobliżu zbiorników. Zwykle jest to walcowy korpus ustawiony pionowo, mający w dolnej części otwarty na zewnątrz króciec spustowy. Pomaga też okresowo zbierająca się pod tym króćcem woda i para. Nawet kierowca użytkujący pojazd od lat potrafi przeoczyć ten element, ponieważ dopóki wykonuje swoją pracę, nie zwraca na siebie uwagi.

Po odnalezieniu korpusu kolejność obserwacji jest w każdym pojeździe taka sama. Nie jest to kolejność demontażu ani obsługi, lecz wyłącznie kolejność zbierania informacji wzrokiem, możliwa do wykonania przy zatrzymanym silniku, nawet gdy w układzie jest ciśnienie.

1. Ustal położenie. Prześledź przewód wychodzący ze sprężarki; pierwszy walcowy korpus napotkany przed wlotem do zbiornika to z dużym prawdopodobieństwem osuszacz. Nie myl go z mniejszymi elementami o zwykle prostszej budowie, stojącymi blisko sprężarki.
2. Obejrzyj górną część. Czy na górze korpusu znajduje się oddzielny walec przypominający filtr oleju, dający się wykręcić od zewnątrz? Jeśli tak, masz do czynienia z układem wkładu wkręcanego. Jeśli nie, a górę zamyka pokrywa skręcana śrubami, środek osuszający znajduje się wewnątrz korpusu.
3. Policz przewody. Zanotuj, ile węży i rurek wchodzi do korpusu i z niego wychodzi, czy są grube czy cienkie oraz dokąd prowadzą. To najmocniejsze kryterium odróżniające samodzielny osuszacz od modułu zintegrowanego.
4. Sprawdź, czy jest złącze elektryczne. Gniazdo elektryczne na dolnej lub bocznej powierzchni korpusu wskazuje na wersję z grzałką, występującą w części rodzin; ten szczegół jest przydatny przy rozpoznaniu, natomiast kontrola elektryczna wykracza poza zakres tej strony.
5. Odczytaj napisy. Naklejana tabliczka, wypukłe litery na odlewie i wybicia na dolnym kołnierzu: oczyść je wszystkie i spróbuj odczytać, a odczytane zapisz dokładnie w takiej postaci, w jakiej widnieją.
6. Zrób zdjęcia. Sfotografuj osobno cały korpus, jego górną część i tabliczkę, ustawiając światło z boku. To zwykle te trzy zdjęcia pozwalają odpowiedzieć na pytanie o rodzinę zdalnie.

Po tych sześciu krokach masz w ręku pięć informacji: położenie korpusu, informację o tym, czy góra jest wkręcana czy skręcana śrubami, liczbę przewodów, obecność przyłącza elektrycznego oraz oznaczenie typu odczytane z tabliczki. Kolejne rozdziały przekładają te dane na rodziny.

Rodzina osuszaczy Bendix: jak odróżnić AD-9 od AD-IP

Bendix jest jednym z producentów wyposażenia oryginalnego od wielu lat obecnych w układach pneumatycznych pojazdów ciężarowych i wymienia swoje osuszacze w serii zaczynającej się od liter AD. W ciągnikach siodłowych i samochodach ciężarowych pochodzenia północnoamerykańskiego, a także w pojazdach zbudowanych na tych platformach, korpusy tej rodziny spotyka się często. Wspólny obraz rodziny jest rozpoznawalny: pionowo ustawiony walcowy korpus, wchodzący do niego przewód zasilający, przewód wylotowy prowadzący do zbiorników, dodatkowo podłączony cienki przewód sterujący oraz otwarty na zewnątrz króciec spustowy w dolnej części, najczęściej zamknięty tłumikiem.

Dwa najczęściej mylone rozwiązania w tej rodzinie to dwa układy, które z punktu widzenia serwisu naprawdę się od siebie różnią, a różnicę widać z zewnątrz.

Układ, w którym środek osuszający pozostaje wewnątrz korpusu

W klasycznym rozwiązaniu AD-9 środek osuszający znajduje się w korpusie jako oddzielny zespół. Górną część korpusu zamyka pokrywa skręcana śrubami i aby dostać się do środka osuszającego, trzeba tę pokrywę otworzyć. Element realizujący funkcję spustu jest w tym układzie częścią samego korpusu; nie jest dostarczany razem ze środkiem osuszającym i traktuje się go jako osobną pozycję serwisową. Patrząc z zewnątrz, znak rozpoznawczy jest jednoznaczny: na górze korpusu nie ma walca dającego się wykręcić, zamiast tego widać płaską lub lekko wypukłą pokrywę otoczoną łbami śrub.

Układ, w którym funkcja spustu jest zintegrowana z wkładem

Skrót IP w oznaczeniu AD-IP opisuje rozwiązanie, w którym funkcja spustu jest zintegrowana z wkładem. W tym układzie środek osuszający znajduje się we wkładzie wkręcanym i wykręcanym od zewnątrz; wkład wkręca się na górę korpusu, a element pełniący zadanie spustu mieści się wewnątrz tego wkładu. W praktyce oznacza to, że wraz z wymianą wkładu odnawia się także element eksploatacyjny po stronie spustu. Patrząc z zewnątrz, znakiem rozpoznawczym jest znajdujący się na górze korpusu walec przypominający filtr oleju, dający się obracać ręcznie lub kluczem paskowym.

Pomylenie tych dwóch rozwiązań przekłada się wprost na błąd w zamówieniu, ponieważ pozycja przeznaczona do jednego z nich nie pasuje do drugiego. W rodzinie istnieją poza tymi dwoma także inne odmiany; w niektórych wersjach kształt korpusu jest podobny, choć wewnętrzny układ jest odmienny. Dlatego klasyfikacja dokonana na podstawie wyglądu korpusu musi być zawsze potwierdzona oznaczeniem typu odczytanym z tabliczki. W części rodziny Bendix występują również wersje z grzałką; rozpoznaje się je po złączu elektrycznym na korpusie.

Rodzina osuszaczy WABCO i typowy układ korpusu

WABCO jest jednym z najczęściej spotykanych producentów wyposażenia oryginalnego w układach pneumatycznych pojazdów ciężarowych pochodzenia europejskiego. Praca z korpusami tej rodziny jest czymś zwyczajnym na platformach Mercedes-Benz, MAN, Scania, Volvo, DAF i Iveco. Typowy obraz tej rodziny odróżnia się od rozwiązania Bendix już na pierwszy rzut oka: korpus jest najczęściej odlewany z aluminium, na powierzchni zewnętrznej ma żebra odlewnicze i wypukłe napisy, a na górze wkręca się wykręcany od zewnątrz wkład. Część korpusu pozostająca pod wkładem ma bardziej złożoną formę odlewu niż gładki walcowy korpus rozwiązania Bendix.

Drugie wyraźne kryterium znajduje się na bocznej powierzchni korpusu. W rozwiązaniu WABCO funkcja regulacji ciśnienia jest w większości produktów przeniesiona do tego samego korpusu, co widać jako osobną sekcję, osobną pokrywę lub osobną głowicę regulacyjną z boku. Przy takim korpusie szukanie oddzielnego regulatora ciśnienia gdzie indziej w pojeździe jest zbędne. Trzecie kryterium jest elektryczne: w tej rodzinie powszechne jest złącze elektryczne w dolnej strefie korpusu.

Producent wymienia swoje osuszacze pod własnymi handlowymi nazwami serii; w warunkach warsztatowych nazwy te bywają widoczne na tabliczce lub w postaci wypukłego napisu na korpusie. Korpusy Knorr-Bremse, kolejnego europejskiego producenta wyposażenia oryginalnego stosującego podobne podejście architektoniczne, sprawiają zbliżone wrażenie. Wiarygodnym sposobem odróżnienia tych dwóch producentów nie jest interpretowanie kształtu korpusu, lecz odczytanie tabliczki i oznaczeń odlewniczych; decyzja podjęta wyłącznie na podstawie sylwetki bardzo często okazuje się błędna.

Różnica między samodzielnym osuszaczem a zintegrowanym modułem przygotowania powietrza (APU)

Najdroższa pomyłka w pytaniu o rozpoznanie zdarza się właśnie tutaj. Korpus, który widzisz w pojeździe, może być samodzielnym osuszaczem osuszającym wyłącznie powietrze, ale może też być modułem przygotowania powietrza łączącym funkcję osuszania z innymi funkcjami w jednym korpusie. Te dwie sytuacje różnią się od podstaw zarówno zakresem obsługi, jak i zamawianą pozycją, a odróżnić je można patrząc z zewnątrz.

Samodzielny osuszacz pełni jedną funkcję. Do jego korpusu wchodzi przewód zasilający ze sprężarki, wychodzi z niego przewód do zbiorników, podłączony jest cienki przewód sterujący, a na dole znajduje się króciec spustowy. Liczba grubych przewodów przy korpusie jest zatem niewielka, a miejsce docelowe każdego z nich jest oczywiste. Po zdemontowaniu tego korpusu z pojazdu odłączony zostaje wyłącznie stopień osuszania.

Zintegrowany moduł przygotowania powietrza nazywany jest w branży także angielskim skrótem APU i obok funkcji osuszania przejmuje regulację ciśnienia oraz rozdział powietrza do poszczególnych obwodów. Jego wygląd jest z tego powodu wyraźnie inny: korpus jest większy, forma odlewu bardziej złożona, a co najważniejsze, z korpusu odchodzi wiele przewodów w różnych kierunkach. Jeśli z jednego korpusu wychodzą cztery czy pięć oddzielnych przewodów prowadzących do różnych stref pojazdu, oglądany element nie jest samodzielnym osuszaczem. W wersjach sterowanych elektronicznie na korpusie znajduje się dodatkowo wielostykowe złącze elektryczne.

Praktyczna konsekwencja tego rozróżnienia jest następująca: w module zintegrowanym wkład osuszacza nadal może być wymieniany okresowo, jednak sam korpus jest zupełnie inną pozycją, a w razie usterki zdanie „wymieńmy osuszacz" opisuje znacznie szerszy zakres pracy. Gdy w historii obsługi pojazdu widnieje wyłącznie słowo „osuszacz", kolejny serwis nie wie, z którą z tych dwóch sytuacji się zetknie. Zapis musi zawierać także typ korpusu.

Gdzie rozchodzą się architektury Bendix i WABCO: regulator zewnętrzny czy zintegrowany?

Najbardziej użytecznym kryterium odróżniającym korpusy obu rodzin jest to, gdzie umieszczona została funkcja regulacji ciśnienia. Ten rozdział jest wyłącznie kryterium rozpoznawczym; sposób, w jaki regulator ciśnienia steruje osuszaczem, zachowanie układu przy pracy obciążonej i na biegu jałowym oraz logika odciążania to zagadnienia po stronie sprężarki i nie są tu omawiane.

W powszechnym rozwiązaniu Bendix funkcja regulacji ciśnienia realizowana jest przez oddzielny element. Element ten stoi najczęściej na sprężarce lub w jej pobliżu, a do osuszacza prowadzi wyłącznie cienki przewód sterujący. W efekcie na korpusie osuszacza nie widać osobnej sekcji regulacyjnej; korpus wygląda prosto i jednofunkcyjnie, w zamian jednak w pojeździe jest drugi element, którego trzeba szukać.

W powszechnym rozwiązaniu po stronie europejskiej funkcja regulacji ciśnienia jest w większości produktów przeniesiona do korpusu osuszacza. Z boku korpusu widać osobną sekcję, pokrywę lub głowicę regulacyjną i nie ma potrzeby szukania w pojeździe dodatkowego regulatora. To sprawia, że sam korpus osuszacza jest bardziej złożoną częścią.

W warsztacie kryterium to stosuje się następująco. Jeśli widzisz cienki przewód sterujący prowadzący do korpusu osuszacza i po prześledzeniu go dochodzisz do oddzielnego elementu w pobliżu sprężarki, pracujesz z architekturą o regulatorze zewnętrznym. Jeśli widzisz z boku korpusu osuszacza osobną sekcję regulacyjną i nie znajdujesz w pojeździe innego regulatora, podejmujesz decyzję w architekturze z regulatorem zintegrowanym. To ustalenie samo w sobie nie wystarcza do doboru części, pozwala jednak poprawnie zrozumieć, z którą rodziną pracujesz i ile oddzielnych korpusów jest w grze w razie usterki.

Układ jedno- i dwuwieżowy jako kryterium rozpoznania po korpusie

Osuszacze dzielą się także według liczby wież w korpusie, a podział ten widać nawet na zdjęciu. Zdecydowana większość pojazdów ciężarowych ma układ jednowieżowy: jeden walcowy korpus i jeden zespół osuszający. Jeśli pod pojazdem widzisz dwa symetryczne walce stojące obok siebie i osadzone na wspólnym korpusie, masz przed sobą układ dwuwieżowy.

Układ dwuwieżowy spotyka się w zastosowaniach o ciągłym i wysokim zużyciu powietrza; typowymi przykładami są autobusy miejskie i pojazdy specjalne. Z punktu widzenia rozpoznania istotne jest to, że taki układ podwaja pozycję serwisową: wymieniany element eksploatacyjny nie jest pojedynczy, lecz podwójny, i czas obsługi planuje się odpowiednio. To, w jaki sposób wieże zmieniają się między sobą, w którym momencie która jest regenerowana i jak przebiega ten cykl, nie jest tematem rozpoznania; należy do poradnika o wkładzie i zarządzaniu wilgocią, w którym opisana jest nauka o osuszaniu.

Częstym błędem jest odczytywanie liczby wież jako wskaźnika jakości. Układ dwuwieżowy nie oznacza „lepszego" osuszacza; jest to inne rozwiązanie dobrane do innego profilu eksploatacji. Rozważanie zastąpienia jednego układu drugim wchodzi już w obszar doboru wyposażenia, a nie pytania o rozpoznanie.

Normy i dalsza lektura

Zagadnienie to podlega przepisom wyposażeniowym dla pojazdów użytkowych z hamulcami pneumatycznymi. W USA federalna norma hamulców pneumatycznych FMVSS 121 (49 CFR 571.121) określa zbiorniki, zabezpieczenia i czasy, jakie musi zapewnić zgodny układ, a Europa stosuje równoważne limity Regulaminu EKG ONZ (UNECE) nr 13. Więcej szczegółów znajdziesz w ilustrowanym przewodniku na airbrakecompressor.com. Zawsze sprawdzaj konkretne wartości z aktualnym przepisem i danymi serwisowymi producenta pojazdu.

W Polsce warunki techniczne wyposażenia pojazdu, w tym instalacji pneumatycznej, określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów; nadzór nad zbiornikami ciśnieniowymi w transporcie prowadzi Transportowy Dozór Techniczny (TDT).

Dwa często mylone pojęcia: mówimy o korpusie osuszacza czy o wkładzie?

Druga duża pułapka pytania o rozpoznanie kryje się w języku. W mowie potocznej określenie „osuszacz powietrza" bywa używane do opisania dwóch różnych rzeczy, a obie strony rozmowy najczęściej nie zauważają, że mają na myśli co innego.

Korpus osuszacza to trwały element przykręcony do pojazdu śrubami, do którego podłączone są przewody i na którym znajduje się tabliczka z oznaczeniem typu. Przez cały okres eksploatacji pojazdu zwykle pozostaje na miejscu i wymienia się go w całości dopiero w razie uszkodzenia, zużycia lub usterki wewnętrznej. Odpowiedź na pytanie o rodzinę znajduje się właśnie na tym elemencie.

Wkład osuszacza to natomiast element eksploatacyjny znajdujący się wewnątrz korpusu lub na jego górze, odnawiany okresowo. Wymiana wkładu jest czynnością obsługową; wymiana korpusu jest decyzją naprawczą. Koszt, czas i uzasadnienie tych dwóch prac są zupełnie różne.

Odpowiednik tego rozróżnienia w warsztacie jest bardzo konkretny. Zdanie „w zeszłym roku wymienialiśmy osuszacz" w jednym pojeździe oznacza odnowienie wkładu, a w innym całkowitą wymianę korpusu. Gdy ten sam pojazd trafia do serwisu po raz drugi, ta niejednoznaczność kończy się zbędnym demontażem albo błędnie zamówioną pozycją. Rozwiązanie jest proste: w zapisie obsługi zawsze wpisuje się oddzielnie, która z tych prac została wykonana. Podobnie przy zamawianiu wkładu pytać należy nie o sam wkład, lecz o typ korpusu, na którym ten wkład osadzono; wkład jest bowiem zawsze związany z korpusem i bez znajomości korpusu nie da się go określić.

Terminy różniące się zależnie od producenta: purge, unloader i regeneracja

Dokumenty różnych producentów opisują to samo zjawisko odmiennymi słowami. Podczas rozpoznawania powoduje to nieoczekiwane spowolnienie: termin użyty w posiadanym dokumencie nie pokrywa się z terminem używanym przez rozmówcę i zrozumienie, że mowa o tej samej rzeczy, zabiera czas. Poniższe odpowiedniki mają charakter słownikowy; sposób działania każdego z tych pojęć nie jest tematem tej strony i został szczegółowo omówiony w odpowiednich poradnikach.

W tej tabeli jest jeden punkt wymagający uwagi. Ponieważ słowo „purge" bywa w polskiej praktyce oddawane zarówno jako spust, jak i jako regeneracja, przy zdaniu „pojazd ciągle robi purge" nie zawsze jest jasne, co rozmówca ma na myśli. Ta sama niejednoznaczność dotyczy słowa „filtr": nazywanie wkładu osuszacza filtrem z przyzwyczajenia prowadzi do mylenia go z prawdziwym filtrem znajdującym się w innym miejscu pojazdu. Na etapie rozpoznania najbezpieczniej jest opisywać omawiany element nie słowem, lecz jego miejscem na korpusie.

Odczytywanie oznaczeń producenta i tabliczki znamionowej na korpusie

Klasyfikacja dokonana wzrokowo jest dobrym początkiem, ale pewna odpowiedź znajduje się w napisach. W układach pneumatycznych pojazdów ciężarowych na korpusach osuszaczy występują zwykle trzy oddzielne źródła napisów i wszystkie trzy trzeba ocenić razem.

Naklejana lub nitowana tabliczka znamionowa znajduje się najczęściej na bocznej powierzchni korpusu. Widnieje na niej nazwa lub logo producenta, nazwa typu albo serii produktu, ciąg numeryczny, a w niektórych przypadkach kod daty produkcji oraz informacja o napięciu zasilania grzałki. Tabliczka z czasem blaknie, pokrywa się drogowym brudem i olejem; pierwszą czynnością jest oczyszczenie powierzchni i podświetlenie jej z boku.

Wypukłe napisy na odlewie są trwalsze, ponieważ powstały razem z samą częścią. Można tu znaleźć nazwę producenta, kod odlewu oraz oznaczenia kierunku przepływu. Wypukłe napisy stają się niewidoczne, gdy pokryje je warstwa lakieru; przesunięcie palcem po powierzchni jest najszybszym sposobem wyczucia napisu niewidocznego dla oka.

Wybicia w strefie kołnierza i przyłączy są zwykle małe i trudne do odczytania, jednak bywają nośnikiem informacji pewniejszej niż tabliczka, ponieważ nie były później zmieniane.

Jeden punkt wymaga szczególnego podkreślenia: zakładanie rodziny osuszacza na podstawie marki i modelu pojazdu nie jest wiarygodne. W tym samym modelu mogły być stosowane korpusy z różnych rodzin zależnie od roku produkcji, rynku i opcji wyposażenia; ponadto jeśli w trakcie eksploatacji korpus był raz wymieniany, mogła zostać zamontowana część z rodziny innej niż wyposażenie pierwotne. Dlatego rozpoznanie zawsze prowadzi się patrząc na faktycznie zamontowany korpus, a nie na podstawie zapisu czy pamięci. Oznaczenie typu odczytane z tabliczki także nie zamienia się samo w decyzję zakupową; dobór prowadzi się w oparciu o autoryzowany katalog i dokumentację serwisową.

Do którego poradnika iść z jakim pytaniem: mapa rodziny osuszaczy

Gdy masz już odpowiedź na pytanie o rodzinę, pozostałe pytania można skierować na właściwą stronę. Temat osuszacza jest zbyt szeroki, by zmieścić się w jednym tekście, a poradniki tej rodziny podzielono tak, by się nie powtarzały.

Żywotność wkładu, zarządzanie wilgocią i warunki zimowe. To, w jaki sposób środek osuszający zatrzymuje wilgoć, co skraca żywotność wkładu, według czego ustalany jest interwał wymiany, co mówi ciecz spuszczana ze zbiornika oraz jakie środki zapobiegawcze stosować zimą przeciw zamarzaniu, to temat osobnej strony. Z tymi pytaniami zajrzyj do poradnika Wkład osuszacza powietrza i zarządzanie wilgocią: dobór, żywotność i warunki zimowe.

Objawy usterki, diagnostyka i wymiana modułu. Objawy wskazujące na to, że osuszacz nie wykonuje swojego zadania, diagnostyka sytuacji takich jak ciągły spust, przedostawanie się wody do zbiornika czy brak utrzymania ciśnienia oraz wymiana modułu zostały omówione w osobnym poradniku. Wspomniany już wyżej Osuszacz powietrza: usterki, wymiana i konserwacja jest adresem tych pytań.

Zawór spustowy, nieszczelności i testy warsztatowe. Usterki samego zaworu spustowego osuszacza, potwierdzanie nieszczelności i testy wykonywane w warsztacie są tematem jeszcze innej strony; w tym celu można sięgnąć po poradnik Zawór spustowy osuszacza: usterki, wymiana i konserwacja.

Zakończenie pracy rozpoznawczej przed przejściem do tych trzech stron oszczędza czas, ponieważ odpowiedź w każdej z nich zależy od typu korpusu.

VADEN ORIGINAL jest marką produkującą sprężarki i komponenty układów pneumatycznych do pneumatycznych układów hamulcowych pojazdów ciężarowych; rodzinę produktów i dokumentację techniczną można przejrzeć na naszych stronach produktowych, a przy ustalaniu pozycji właściwej dla danego pojazdu warto skorzystać ze wsparcia autoryzowanego serwisu i katalogu.

Ogólną logikę tego rozwiązania, w którym osuszanie, regulacja i ochrona obwodów mieszczą się w jednym korpusie, opisujemy element po elemencie w artykule co to jest jednostka przetwarzania powietrza.

Kategoria produktu: Jednokomorowy osuszacz powietrza

Przewodnik główny: Osuszacz powietrza: usterki, wymiana i konserwacja